6. Als het nooit goed genoeg is: perfectionisme

(Ge vindt Rebels Nederlands op SpotifyGoogleApple of uw favoriete podcast platform.
Nog nooit een podcast geluisterd? 
Ga dan hier eens kijken hoe het moet!)

Dag lieve luisteraars!

Vandaag is het weer tijd voor een rebels thema. Perfectionisme, het klinkt op zich niet zo heel controversieel, maar ik vind het persoonlijk één van de moeilijkste dingen om mee om te gaan in mijn leven. Het is een eeuwige strijd, zou ik zelfs bijna zeggen. En ik merk dat het dat ook is voor veel van de mensen in mijn omgeving.

Wat is perfectionisme dan juist?

Ja, dat is een goeie vraag. Want veel mensen beseffen vaak nog niet helemaal wat perfectionisme inhoudt. Er heerst vaak zo’n idee dat het betekent dat ge alles gewoon heel goed wil doen, dat ge aandacht hebt voor detail. En terwijl dat zeker ook waar is, gaat het helaas ook een beetje verder dan dat.

1-Hoge verwachtingen

Een eerste indicatie die kan verraden dat iemand perfectionistisch ingesteld, is de extreem hoge standaarden. Er is niks mis met dingen goed willen doen, maar iemand met perfectionisme wil dat het perfect is. En daarmee bedoel ik: 100% in orde. Zo kan iemand die een taal leert, weigeren om te spreken tot zij of hij geen enkele fout meer maakt. Natuurlijk weten we allemaal dat dat onmogelijk is, ge maakt altijd wel foutjes, zelfs ik, als taalcoach, spreek geen perfect Nederlands. En toch, ik heb veel studenten gehad die eerst moesten leren dat het helemaal OK was om fouten te maken.

De lat ligt hoog voor uzelf, maar ook voor andere mensen. Ik merk dat zelf ook nog heel vaak, dat ik van een coach bijvoorbeeld wil dat die alles al weet over mij voor we beginnen. Jamaar, daar heeft die toch geen tijd voor? Nee, maar dat toont wel dat ik dat vaak ook wil doen bij nieuwe mensen: ik wil al research doen nog voor we starten. In plaats van de persoon rustig te laten vertellen, wat vaak ook beter is.

Onrealistische standaarden is wanneer we weten dat iets bijna onmogelijk is, maar dat we toch maar vinden dat het zo moet zijn. Ge kunt u wel inbeelden dat het frustrerend is, want als ge bijvoorbeeld gaat verwachten dat het in België nooit regent, ja, dan zijt ge de helft van de tijd echt wel teleurgesteld.

2-Bescherming tegen kritiek & onzekerheid 

Hoe kunt ge nog weten dat ge perfectionistisch zijt ingesteld? Als ge beseft dat ge eigenlijk heel hard uw best aan’t doen zijt, niet omdat ge persé wil dat het zo goed is, maar omdat ge niet wil dat anderen kritiek kunnen leveren. Als ge een taak perfect aflevert op het werk, kan uw baas niks slecht zeggen. Of als ge foutloos Nederlands spreekt, dan kan niemand u op uw fouten wijzen. Als ge u daarin herkent, hebt ge misschien ook wel soms last van laag zelfvertrouwen?

Bij mij is dat het geval. In het begin dat ik begon nieuwsbrieven te sturen voor FeelinFlemish, las ik alles 10 keer na. En begon ik mij in te beelden wie de nieuwsbrief zou kunnen lezen, en wat die dan zou kunnen denken over mij. Ik kan u verzekeren dat er niks zo vermoeiend is als deze ingebeelde ideeën. Ik was bang dat iemand zou zeggen “amai Sietske, wat schrijft gij daar allemaal, dat is volgens mij toch niet helemaal juist ze”. Of gewoon het idee dat iemand zich zou uitschrijven voor mijn nieuwsbrief, daar kon ik niet mee om. Nu vind ik dat nog altijd moeilijk zenne, maar ik besef dat het niks zegt over wie ik ben als mens. Gelukkig.

Ook belangrijk: als ge beseft dat ge uw werk gebruikt als een manier om te bewijzen dat ge iets waard zijt. Wow, wat een zin. Een voorbeeld, om het duidelijk te maken. Ik ben met deze podcast begonnen in april, en in het begin was er bijna niemand die er naar luisterde. De eerste weken kreeg ik totaal geen reactie, alsof ik alleen tegen mezelf aan het praten was. Normaal natuurlijk, maar het leerde me wel om mij te focussen op het plezier dat ik beleefde aan het maken van de podcast, in plaats van de bevestiging die ik wilde hebben. Niemand zei me dat ik het goed deed, en zelfs nu nog nie altijd, en da’s nie erg, maar als ge twijfelt aan uzelf, is dat heel pijnlijk. Want als ik de podcast zou maken om te horen dat ik dat supergoed doe, dan kan ik beter stoppen.

Perfectionisten hebben het nodig om perfect werk af te leveren, omdat ze alleen zo het bewijs zien dat ze goed genoeg zijn. We denken dus eigenlijk zelf dat we het niet kunnen, en daardoor gaan we nog meer moeite doen.

3-Angst om te falen

De angst om te falen is volgens mij de grootste factor, die zit er wel bij iedereen. Bij sommige wat harder dan bij anderen, en het hoeft niet op alle vlakken van uw leven hé.

Maar het is ook een subtiele angst, soms herkent ge het niet eens als angst, omdat het zo goed verstopt zit. Ge kunt denken dat uw angst echt de waarheid is, dat als ge een fout maakt, dat het dan gedaan is met alles.

Ik ga het voorbeeld geven van mijn eerste student, een schat, die heel goed Nederlands sprak, zo goed, dat ik me afvroeg: “wat doet gij hier eigenlijk? hoe komt het dat ge nooit met iemand spreekt?”. Na een aantal sessies kwam de aap uit de mouw: “Ik ben hier al 5 jaar, de mensen gaan me zeggen dat ik voor die tijd echt al beter Nederlands moet spreken. En als ze me niet begrijpen, ga ik terug Engels moeten spreken, en dan kan ik al even goed niet proberen.” Hier horen we dus de bescherming tegen kritiek (“ze gaan zeggen dat m’n Nederlands niet goed genoeg is”) en het idee dat als ze moet switchen naar Engels, de hele poging een fiasco was, met andere woorden, ze heeft gefaald. Reden genoeg om maar gewoon niet meer te proberen hé?

Dit is geen angstig persoon met een laag zelfbeeld hé, maar een super competente vrouw die hard werkt en heel slim is. En net bij die mensen, want zo ben ik ook iemand, komen de symptomen van perfectionisme het meeste voor.

Van waar komt het dan?

Hoe hebben we dat gedachtenpatroon aangeleerd? Ja, zoals met alles in het leven hé, schuif het maar door naar uw ouders. De kans is heel groot dat ook uw ouders perfectionistisch waren ingesteld, of dat ze gewoon heel hoge eisen stelden. In mijn geval kreeg ik bijna nooit complimenten, omdat ze het gewend waren dat ik alles goed deed. Dus bij een schoolrapport was de standaardcommentaar: “ah, ik zie dat ge voor dat vak nog wel betere punten kunt halen.” En niet: “Waw, ge hebt bijna alleen maar goede punten, proficiat!” Als uw ouders afwezig waren had ge helemaal geen feedback, en dat is al even erg als alleen maar negatieve commentaar krijgen.

En als uw ouders wél goed waren met complimenten, dan is er nog altijd de maatschappij. We kennen allemaal het voorbeeld van fotomodellen die er uitzien alsof ze het perfecte lichaam hebben, terwijl dat een leugen is. Ook al zijn die tendensen de laatste tijd aan het veranderen, jarenlange blootstelling aan het idee dat anderen perfect zijn, maakt dat we nog altijd onbewust denken dat we dat ook moeten zijn.

Wat ook nog een rol kan spelen, is als ge hoogsensitief zijt. Volgens de experte in hoogsensitiviteit, Elaine Aron, kunnen hooggevoelige personen slechter tegen kritiek. En we kunnen ons ook beter inbeelden hoe een perfect afgewerkt project er uitziet, dus dan gaan we daar op mikken. Zot hé, maar ik herken het volledig.

Wat kan ik eraan doen?

Ja, da’s een hele goeie vraag. Vanaf het moment dat ik perfectionisme begon te herkennen, besefte ik ook: “zo wil ik niet verder gaan, ik moet hier iets aan doen”.

Als ge nu nog denkt, bwah, eigenlijk vind ik het wel OK zo, dan kunt ge hier stoppen met luisteren. Maar volgens mij hebben de meeste mensen er in meer of mindere mate last van.

En dat kan ik zeggen omdat ik al heel veel boeken over het onderwerp heb gelezen. En het feit dat al die boeken bestaan, is omdat ze nodig zijn. Ik ga er direct bij zeggen: er zijn héél veel dingen die ge kunt doen. Dus ik ga me focussen op de dingen die mij hebben geholpen, en als ge nog meer info wil, dan geef ik u ook een lijst met boeken, om er u zelf in te verdiepen.

1-De lat lager leggen

Dees klinkt als het meest logische en ook meest gemakkelijke, maar voor mij is het dat zowiezo niet geweest. De standaarden verlagen is iets waar ik nog elke week last van heb. Minstens 1 keer per week plan ik een dag met een to-do lijstje waarvan elke productiviteitscoach zou zeggen: “dit is niet OK”. Maar aangezien ik geen persoonlijke productiviteitscoach heb, maak ik dat lijstje als een onnozel kieke, en besef ik pas in de helft van de dag: shit, dit is te veel. Maar kijk, dat is al beter dan wat ik vroeger deed. Vroeger zou ik hebben doorgewerkt tot ‘s nachts, om toch maar alles af te krijgen. En dan de volgende dag knock-out op de zetel liggen. Nu zeg ik tegen mezelf: dit is onrealistisch. Schrap en stel uit, ge zijt gene robot. En sommige dagen lukt het beter dan andere.

Ook voor de podcast moet ik de lat soms lager leggen. De transcriptie nog 10 keer nalezen om zeker te zijn dat er geen enkele fout meer instaat, dat doe ik niet meer. Als ik een perfectionistische luisteraar/lezer heb, dan gaat die mij daar wel over mailen. En door de podcast net te maken heb ik ontdekt dat niemand die transcripties zo goed naleest 😀

2- Reality check: zijn de gedachten echt?

Nu ik het toch over de podcast had, dat is een direct voorbeeld van een reality check. In mijn perfectionistisch gedachtenpatroon zeg ik wel eens: “als er een fout in de transcriptie staat, gaan ze mij niet meer geloofwaardig vinden, en stoppen met luisteren.”

Is dat een waarheid, of is dat een angst? Duidelijk een angst. Wie gaat er in hemelsnaam stoppen met luisteren naar een podcast die kei interessant en tof gemaakt is, omdat er een foutje staat? Nee, als mensen stoppen met luisteren, heeft dat een andere reden, en het is beter om daarin realistisch te zijn.

Af en toe uw eigen aannames aftoetsen, is heel belangrijk. In de transcriptie vindt ge ook nog een lijst met vragen die ge uzelf kunt stellen om zelf door dat proces te gaan.

3- Vieren en trots zijn!

Toen ik ben beginnen vieren wat ik elke dag, elke week en ook elke maand gedaan kreeg, gaf ik mezelf een hele grote boost.

We krijgen vaak niet echt erkenning van andere mensen voor wat we doen, en dat is ergens ook normaal: we zijn allemaal zo hard met onszelf bezig, en iedereen heeft het zo druk.

Maar we hebben allemaal wel erkenning nodig, ook al beseffen we dat niet altijd. Uzelf vieren en trots zijn op wat ge hebt bereikt, geeft u dat gevoel van rust, zo van “oh wow, kijk eens wat ik eigenlijk kan”, ge kunt focussen op wat er is, in plaats van wat er nog niet is.

Ik schrijf elke dag op wat ik die dag goed heb gedaan, waar ik trots op ben, en ik daag u ook uit om het eens te proberen, want het verandert uw energie en hoe ge naar uzelf kijkt. In het begin is het raar, maar daarna wordt het een gewoonte, en dat versterkt uw zelfvertrouwen.

4- Nee zeggen en grenzen stellen

Deze is voor mij de moeilijkste: wat vaker nee zeggen tegen vragen van anderen. Lang heb ik het niet beseft, maar ik heb echt de neiging om te “people pleasen”, want ik ben bang dat als ik nee zeg, dat er dan negatieve gevolgen komen.

Dus als ge af en toe eens “nee” zegt, en dan beseft dat vrienden u toch nog de volgende keer willen zien, en dat bazen u niet zomaar ontslaan, dan leert die innerlijke perfectionist dat ge niet altijd beschikbaar moet zijn. Dat ge dus echt wel uw eigen grenzen moogt stellen, en dat ge OK zijt, ook als ge niet altijd overal kunt zijn.

Specifiek bij talen leren en verbeteren

Omdat ik veel mensen heb begeleid bij het leren en verbeteren van Nederlands, ben ik het perfectionisme ook daar beginnen opmerken. Zijt ge een taalperfectionist?

Misschien wel, als ge dit herkent:

  • Als ge eerlijk zijt met uzelf, kunt ge wel communiceren in het Nederlands, maar ge doet het vaak niet, omdat ge schrik hebt dat iemand uw fouten gaat verbeteren.
  • Als ge een tekst schrijft, bijvoorbeeld een email naar iemand, leest ge die eerst 10 keer na, soms vraagt ge feedback aan een Nederlandstalige, omdat ge vindt dat er geen enkele fout meer mag instaan.
  • Ge zegt heel vaak “ja maar ik kan dat niet, want Nederlands is niet mijn moedertaal”, en het houdt u tegen om bepaalde dingen te doen, bijvoorbeeld naar een klantendienst bellen of contact houden met de school van uw kind.

Eerste hulp bij taalperfectionisme

Ook ik leer talen, en deze tips zijn degene die het beste werken om het perfectionisme tegen te gaan.

  • Vragen aan een (in dit geval) Nederlandstalig persoon om toch efkes 5 minuten Nederlands met u te praten. Vraag desnoods dat ze altijd Nederlands spreken, ook al spreekt gij een andere taal.
  • Leg hen uit dat ge geen correcties nodig hebt, dat ge gewoon efkes wil babbelen.
  • Verwacht niet van uzelf dat ge vanaf nu altijd en overal Nederlands gaat spreken, doe het in stapkes. Zie het niet als een mislukking als ge efkes terug naar Engels moet schakelen.
  • Laat het idee los dat ge beoordeeld wordt: ge zijt niet op school. Als ge praat tegen mensen, ook al corrigeren ze u nog, is het belangrijkste dat ze u begrijpen.
  • Ga uzelf niet vergelijken met andere mensen die misschien beter schrijven of spreken, al helemaal niet met het argument “maar die is er nog niet zo lang mee bezig als ik” want iedereen is echt anders, en ge kent het verhaal van iemand anders nooit echt helemaal. Dingen zoals “ik zou het beter moeten doen, ik heb al zo veel lessen gevolgd” zijn dooddoeners, want iedereen leert anders.
  • Gebruik het Nederlands ook voor positieve dingen, zoals interessante dingen lezen en luisteren (ah, ge doet het al goed met deze podcast), en praat met uzelf door te schrijven.

En voor de laatste tip kan ik u verwijzen naar Rebels Nederlands, het Boekske, dat speciaal gemaakt is om u terug plezier te doen beleven in het Nederlands. Ge krijgt een heel boekske met leuke artikels, met audio van zowel ikzelf als andere stemmen, en opdrachten die ervoor zorgen dat ge zelf ook gaat schrijven en denken in het Nederlands. En dan is er niemand die u zal verbeteren of commentaar geven.

Integendeel, mijn droom is om een gemeenschap te hebben met allemaal mensen die op een rustige, niet-competitieve en vooral plezante manier hun Nederlands verbeteren. En dan kunt ge bij mij en bij elkaar terecht voor aanmoediging, in plaats van beoordeling. Ik geef feedback, maar altijd op een liefdevolle manier, en al helemaal niet vergelijkend met iemand anders.

Reality check: zijn mijn gedachten de waarheid?

  • Hoe weet ik of deze gedachte accuraat is?
  • Welk bewijs heb ik, dat deze gedachte of overtuiging klopt?
  • Kan ik een vriend(in) vragen om hier eens naar te luisteren?
  • Is dit een helpende gedachte?
  • Kan ik ook op een andere manier denken over deze situatie of over mezelf?
  • Ben ik mezelf onnodig aan het beschuldigen?
  • Wat heeft er nog bijgedragen tot deze situatie?
  • Heb ik hier echt controle over?
  • Ben ik aan het overanalyseren?
  • Ben ik veronderstellingen (aannames) aan het maken?
  • Wat zou ik tegen een vriend(in) in deze situatie zeggen?
  • Ben ik mij het ergste aan het inbeelden?
  • Hou ik mezelf aan een onrealistische dubbele standaard?
  • Is dit een realistische verwachting?

– – – – – – – – – – – – – – 

Deze transcriptie van de podcast Rebels Nederlands is een cadeauke voor u. Voor de laatste nieuwe afleveringen vindt ge de transcripties in de werkboeken. Dan kunt ge de podcast ook interactief maken! Wilt ge dat eens proberen? Ga dan hier eens kijken.

Leave a Comment

Your email address will not be published.