18. Racisme

(Ge vindt Rebels Nederlands op SpotifyGoogleApple of uw favoriete podcast platform.
Nog nooit een podcast geluisterd? 
Ga dan hier eens kijken hoe het moet!)

Hey iedereen, dit is de voorlopig laatste aflevering van het seizoen in de reeks “controversiële thema’s”. Voor ik er invlieg wil ik eerst even een “disclaimer” geven, want ik ben in het centrum van Brussel, ik zit in een appartement met twee katten, die het nodig vinden om net vanavond, nu ik begonnen met opnemen omdat de buurt een beetje rustiger is, nu zijn die katten begonnen met spelen, veel lawaai maken, en gewoon ja, een beetje chaos veroorzaken. Dus, vergeef me dat er toch af en toe een achtergrondgeluidje komt, ik kan er niks aan doen, en ik ga het opnemen niet meer verder uitstellen, want daar maak ik niemand gelukkig mee.

Maar goed, het is dus de voorlopig laatste aflevering in de reeks “controversiële thema’s”. Over een aantal weken krijgen jullie van mij nog de seizoensafsluiter, da wordt een speciale aflevering! Want ik ga spreken met een aantal mensen die Nederlands leren, en die over dat proces getuigen. Ik zal nog specifieker praten over talen leren en mijn visie daarop. Maar die aflevering komt pas over een aantal weken, terwijl ik leer hoe ik een podcast moet editen, want dat heb ik nog niet echt gedoen. Dus voila, ik leer al doende. En dat is ook een hele goede uitdrukking, al doende leert men.

Maar goed, ik had dus nog een aflevering over om te praten over iets dat mij bezig houdt, en waarover ik vind dat er niet genoeg eerlijke en directe stemmen bestaan. Het is een moeilijke beslissing geweest, want eigenlijk wou ik het thema depressie, angst en mentale gezondheid aansnijden. Hier heb ik zelf veel ervaring mee, en ik vind dat er niet genoeg over gesproken wordt.

Maar, het liep een beetje anders. Het begon met een luisteraar die het thema racisme voorstelde. Dat triggerde me direct: waarom zou ik, een witte persoon, over racisme gaan praten? Daar moet ik het toch niet over hebben, wat kan ik nu nog bijdragen? Het was een snelle, maar ook emotionele reactie, die ik in de dagen nadien beter kon plaatsen.

Want ja, natuurlijk is racisme niet gewoon beledigingen en opmerkingen. ‘t Is veel meer dan dat, een heel systeem, en dat is voor ons allemaal belangrijk. En ik heb ook een verhaal dat daarmee te maken heeft. Dus waarom niet?

Ik ga dus beginnen met dat verhaal, uit mijn eigen leven. Zo’n vijf jaar geleden ging ik met twee lieve vriendinnen naar een theaterstuk in Brussel. We gingen eerst op café iets drinken, en daarna zouden we het theater gaan zien. Jennifer had een rugzak bij, want zij ging later op de avond bij een andere vriendin logeren. Toen we hadden afgerekend en weer buiten stonden, besefte Jennifer dat ze haar rugzak nog binnen had laten liggen. Wij wachtten geduldig buiten, stonden nog verder te babbelen, toen Jennifer buiten kwam met een bedrukt gezicht. Wat was er gebeurd? Toen ze op zoek was gegaan naar haar rugzak, maar niet direct de juiste vond, werd ze aangesproken door een man die vond dat ze zich verdacht gedroeg. Toen ze probeerde uit te leggen dat ze haar rugzak zocht, reageerde hij met “jaja, dat zeggen ze allemaal”. Ze probeerde er tegenin te gaan maar dat was uiteraard nutteloos. Haar schaamte en kwaadheid waren zo groot, dat ze bijna aan het wenen was toen ze weer buiten stond.

Ondertussen hebben jullie waarschijnlijk al kunnen raden dat Jennifer niet wit is. Haar vader komt uit Ghana en haar moeder is Belgische. Maar soit, ze kwam naar buiten, vertelde wat er gebeurd was, en ik reageerde met de suggestie om het voorval gewoon uit haar hoofd te zetten. Dat zou ik ook hebben gezegd als iemand juist een aanvaring had gehad met een norse type in een café. Maar dat was het niet. Jennifer ging die avond niet meer mee naar het theater, en zowel de andere vriendin als ik begrepen niet waarom, maar vergaten de hele gebeurtenis.

Jaren later, toen racisme opnieuw een hot topic werd door George Floyd, leerde ik van Jennifer, dat ze dit voorval nooit meer is vergeten. Ze kan zich woord voor woord herinneren hoe ze beledigd werd door deze onbekende, en hoe haar goede vriendin dat niet wou erkennen. Ik heb de luxe gehad om die avond van het theater te genieten, en effectief ook bijna alles te vergeten. Jennifer niet.

Is dat racistisch van mij? Misschien niet. Was ik blind voor racisme? Ja, zeker wel.

Een aantal maanden geleden las ik daarover een heel mooi artikel in De Correspondent. Dat is een onafhankelijke Nederlandse krant, die zijn inkomsten haalt uit de bijdragen van hun leden. De oprichter van deze krant, een witte man afkomstig uit de middenklasse, beschrijft hoe ook hij altijd overtuigd beweerde dat hij geen kleur zag.

En hij zegt het heel goed: van bovenaf lijkt elke piramide plat. Het is niet omdat ik niet kan zien dat er ongelijkheid is, omdat ik er zelf niks mee te maken heb, dat het daarom ook niet bestaat. Dat is de meest gemaakte fout als het gaat over racisme, maar ook seksisme en andere ongelijkheden. Een witte, heteroseksuele man is de norm van de maatschappij, dus hij gaat overal de beste behandeling krijgen. Als er dan eens een internationale vrouwendag is, dan hoort ge de mannen als eerste klagen, want dan worden ze “uitgesloten”. Dat doen ze alleen maar, omdat ze het niet gewend zijn, dat ze om aandacht moeten strijden. Vrouwen en gekleurde mensen moeten zich gewoonweg vaker bewijzen, dat is een feit.

Grappig genoeg blijven die witte mannen maar roepen en tieren dat er wél gelijkheid is, en Rob Wijnberg (die gast van de Correspondent) die zegt daarover: de norm zijn, maakt het moeilijk om de norm te zien.

Ik kan dat wel zien als het gaat om vrouwen versus mannen, ik heb als vrouw al vaak gehoord dat ik me niet moest aanstellen, en zie hoe mannen vaak serieuzer worden genomen. Maar als het gaat om racisme zou ik wel gewoon kunnen doen alsof het niet echt bestaat, want ik heb het gewoon nog nooit meegemaakt.

Integendeel, ik heb alleen maar mogen profiteren van racisme. In Mexico kreeg ik voortdurend complimenten over mijn schoon blauw ogen. Eerst vond ik dat plezant en voelde ik me geflatteerd, maar ik besefte ineens ook dat ik daardoor bijna overal een prioritaire behandeling kreeg. Wit zijn wordt er gelijkgesteld met verschillende goede vooroordelen, zoals slim zijn, van hogere klasse zijn… Dus nee, het lag niet aan mij, maar mijn kleur. Want wit is ook een kleur! Dat is trouwens de titel van een prachtige documentaire van Sunny Bergman, die ik alle witte mensen aanraad.

Ik heb dus geleerd dat ik racisme niet meer moet reduceren tot een “incidentje”, want ik maak het zelf niet mee. Ik weet nu hoe deze micro-agressies echt pijnlijk kunnen zijn, en vaak gewoon het topje van de ijsberg zijn. Hoe kom ik daarbij? Door nu wél te luisteren naar de ervaringen van mijn bruine en zwarte medemensen, en ze niet meer onder de mat te schuiven. Door te erkennen dat die gebeurtenissen écht zijn. Door te beseffen dat racisme een heel systeem is, al kan ik het zelf niet zien.

Niet door mezelf schuldig te gaan voelen omdat ik privilege heb. Daar help ik niemand mee, en erger nog: dan trek ik de aandacht opnieuw naar mezelf toe.

Maar wat is ook nodig: naar mijn eigen onderliggende vooroordelen kijken. Want waarom associeerde ik zwarte mensen eerder met armoede dan met rijkdom? Waarom betrapte ik mezelf er vroeger vaak op om standaard naar Engels of Frans over te schakelen? Of denk ik ook sneller van de bruine vrouw dat ze de poetsvrouw is? Vooroordelen.

Waar komen die vooroordelen vandaan? Niet van één bepaalde plek. Maar natuurlijk, de media speelt hier een rol in de instandhouding. Er is een heel mooie, korte webserie op Canvas, met de passende naam ‘Canvas door de ogen van’. Ze bevragen een aantal mensen van Aziatische, Marokkaanse en Afrikaanse afkomst, over wat zij zien op TV.

Het probleem op TV is niet alleen maar ondervertegenwoordiging. Dat er niet genoeg mensen van gemengde afkomst op TV zijn, dat kunt ge heel gemakkelijk zien. Maar het ergste is: als ze dan op TV komen, dan zijn ze compleet stereotiep afgebeeld. Denk aan: arm, crimineel, onderdanig, dom…

Ik raad u aan om de webseries op Canvas zelf te kijken! Ge kunt het zien via vrt.nu.

Trouwens, ik zweer dat ik niet gesponsord wordt door de VRT, maar misschien moet ik wel eens een deal maken, want al die gratis reclame!! Maar ga eens kijken, want ik kan het niet zo goed uitleggen als deze mensen. De filmpjes hebben ondertitels. De link staat ook in de transcriptie.

Ik link ook naar een hele interessante YouTube serie die wel in het Engels is, maar ze moest erbij, omdat de Amerikanen toch echt pionier zijn in de onderzoeken naar de minder zichtbare gevolgen van racisme. Ze gaan echt kijken naar het verschil in kwaliteit van scholen, gezondheidszorg, beschikbare jobs… Ik zou graag in Europa series zien van hetzelfde kaliber, maar die heb ik toch nog niet gevonden.

De kans bestaat dat zo’n onderzoek in Europa gewoon niet gevoerd wordt. Een goede vriendin van mij heeft zich gespecialiseerd in het thema diversiteit. Ze werkt voor een sociale organisatie die heel bekend is in Vlaanderen. Ook van haar hoor ik dat voorstellen tot echte aanpak schaamteloos van tafel worden geveegd. De directie, natuurlijk compleet witte, beslist zo eigenlijk dat racisme niet prioritair is. Hun argument: “nee, niemand klaagt hier over racisme, we hebben een diversiteitsplan, en in sociale organisaties werken geen racisten”. Ongelooflijk.

In elk geval, ik hoop dat ik hiermee een paar belangrijke punten over het thema racisme in het toegankelijk Nederlands heb kunnen uitleggen.

Ik heb twee uitdrukkingen gebruikt die ik nog even extra aandacht wil geven:

  1. iets onder mat schuiven: wanneer we willen doen alsof iets niet is gebeurd. We schuiven het onder de mat en voila, het is voorbij! Als het gaat om een groter incident, dan gebruiken we “iets in de doofpot stoppen”. 
  2. iets van tafel vegen: iemand stelt iets voor, maar niemand wil luisteren, en er wordt niet over gediscussieerd.

De volgende aflevering komt dus ets later dan volgende week woensdag, want ik ga er volgende week efkes tussenuit, maar het wordt zeker nen toffe seizoensafsluiter! Ik kijk er echt naar uit.

En tot slot wil ik iedereen bedanken die mij reacties geeft, die begrijpt waarover deze podcast gaat, en dat het maar mijn simpele mening is, en een oefenkans voor Nederlands. Ik hoop dat mijn Nederlands goed verstaanbaar is, dat jullie er iets van leren, en twijfel zeker niet, voor alle anderen, want ik weet dat jullie er zijn, ik kan de aantal downloads zien, maar voor de anderen die mij horen, en die zeggen, ja, hier heb ik iets aan: laat mij iets weten, want dat vind ik heel fijn, en dat maakt het voor mij echt nog meer de moeite.

Bronnen

Canvas door de ogen van: https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/canvas-door-de-ogen-van/1/canvas-door-de-ogen-van-s1a1/ 

Artikel uit de Correspondent: “Ik zie geen kleur: wat ik leerde over racisme door te luisteren naar mensen die het ervaren“ https://decorrespondent.nl/11451/wat-ik-leerde-over-racisme-door-te-luisteren-naar-mensen-die-het-ervaren/293489130-50f002f9

How racist am I? https://youtu.be/ho2IpTpgRUQ 

Wit is ook een kleur trailer https://youtu.be/ms7ln7W-PNM 

Goed boek over wit privilege: Hallo witte mensen, van Anousha Nzume https://www.standaardboekhandel.be/p/hallo-witte-mensen-9789462984141 

– – – – – – – – – – – – – – 

Deze transcriptie van de podcast Rebels Nederlands is een cadeauke voor u. Voor de laatste nieuwe afleveringen vindt ge de transcripties in de werkboeken. Dan kunt ge de podcast ook interactief maken! Wilt ge dat eens proberen? Ga dan hier eens kijken.

Leave a Comment

Your email address will not be published.